Een burn-out ontstaat zelden op het moment dat je instort. Het proces begint vaak veel eerder, op een punt waarop je nog gewoon doorgaat en denkt dat het druk is en dat het erbij hoort.
In de eerste fase reageert je lichaam op aanhoudende stress. Je hartslag ligt hoger, je slaapt lichter en je hoofd blijft bezig met wat er allemaal moet gebeuren. Je staat als het ware continu in een lichte staat van paraatheid.
De alarmfase – Je systeem staat aan
Dit is de alarmfase. Je voelt je sneller geïrriteerd en kleine dingen kosten meer energie dan normaal. Toch blijf je doorgaan, omdat je, bijvoorbeeld verantwoordelijkheden hebt en jezelf wilt bewijzen.
De weerstandsfase – Je blijft functioneren
Daarna volgt een periode waarin je probeert vol te houden. Je past je aan de druk aan, werkt harder en schuift rustmomenten vooruit. Van buitenaf functioneer je nog, en van binnen lever je langzaam in. In deze weerstandsfase raakt je energie verder uitgeput. Je merkt dat plezier afneemt en dat cynisme kan toenemen. Wat eerst vanzelf ging, vraagt nu inspanning.
De uitputtingsfase – Je reserves raken op
Wanneer de reserves echt op raken, kom je in de uitputtingsfase. Je wordt wakker en voelt je al moe. Herstel lukt nauwelijks en concentreren wordt lastig. Je kunt je leeg of hopeloos voelen, alsof er weinig over is om te geven.
De burn-outfase – Alles valt stil
Als dit proces doorzet, ontstaat de burn-outfase. Er is sprake van diepe fysieke, emotionele en mentale uitputting. Motivatie zakt weg en zelfs eenvoudige taken voelen zwaar. Burn-out is het gevolg van langdurige stress zonder voldoende herstel. Vaak spelen hoge verwachtingen, perfectionisme en moeite met grenzen aangeven een rol. Je gaat door, ook wanneer je lichaam signalen geeft dat het genoeg is geweest.
Vervreemding en herstel
Soms ontstaat er tijdens een burn-out ook een gevoel van vervreemding. Je kunt je losgekoppeld voelen van jezelf of je omgeving, alsof je op automatische piloot leeft. Dat is een reactie van je brein op langdurige overbelasting. Herstel vraagt tijd en bewuste keuzes. Het begint met erkennen dat je grenzen zijn overschreden. Daarna volgt het stap voor stap terugbrengen van rust, structuur en zelfzorg.
Burn-out dwingt je om opnieuw te kijken naar hoe je met druk omgaat en waar jouw grenzen liggen. En ergens in dat proces kan een nieuw begin ontstaan, waarin je anders leert luisteren naar jezelf…