Het is tijd voor een nieuwe blog en het onderwerp is niet toevallig, gedrag. Want veel van ons gedrag veroorzaakt regelmatig problemen. Juist datgene wat we niet willen, bang voor zijn of proberen te vermijden, blijven we steeds opnieuw creëren met ons gedrag.
Gedrag is zelden toevallig en vertelt altijd iets over jou. Het draagt verborgen boodschappen met zich mee en laat soms subtiel zien waar jouw kwetsbaarheden liggen.
Wanneer gevoel pijn gaat doen
Stel dat jij als kind hebt geleerd dat het tonen van je gevoel negatieve reacties en pijn oplevert.
Een kind dat verbaal afgestraft wordt op emoties, leert vaak veel meer dan alleen: “dit gedrag mag niet.”
Het zenuwstelsel slaat namelijk ook de pijn, spanning en onveiligheid op die op dat moment gevoeld worden.
Wanneer jij als kind bijvoorbeeld verdriet toont en daar kritiek, boosheid, afwijzing of schaamte voor terugkrijgt, ontstaat er van binnen een koppeling. Het systeem leert: gevoel tonen doet pijn. Dat gebeurt diep in je brein en lichaam. Vaak nog voordat je het bewust kunt begrijpen of uitleggen. Een kinderbrein is afhankelijk van verbinding en veiligheid. Dus wanneer emoties zorgen voor afstand, spanning of afwijzing, gaat jouw systeem zich aanpassen om dat te voorkomen.
Overleven wordt belangrijker dan voelen
Overleven wordt belangrijker dan voelen. Je leert dan bijvoorbeeld: als ik huil krijg ik gedoe, als ik boos ben raak ik verbinding kwijt, als ik mezelf laat zien ben ik te veel. En omdat het brein herhaling van pijn wil voorkomen, ontwikkel je beschermingsstrategieën. Vaak heel automatisch.
Misschien word je heel stil. Of je gaat pleasen, grapjes maken of jezelf wegcijferen. Misschien rationaliseer je alles en praat je vooral vanuit je hoofd. Of je raakt juist snel boos zodra kwetsbaarheid dichtbij komt. Ook dingen als controle houden, altijd sterk willen zijn, geen hulp vragen of gevoelens wegdrukken met drukte kunnen manieren zijn waarop jouw systeem oude pijn probeert te vermijden. Dat zijn meestal geen bewuste keuzes. Je lichaam probeert veiligheid te creëren op basis van oude ervaringen.
Wat jouw lichaam heeft opgeslagen
Wetenschappelijk zie je dat het brein emotionele expressie kan gaan koppelen aan gevaar. Het alarmsysteem van het brein, de amygdala, onthoudt als het ware: dit gevoel levert spanning of afwijzing op. Daardoor kun je later als volwassene al dichtklappen, jezelf aanpassen of spanning voelen zodra emoties zichtbaar worden.
Veel mensen denken later: zo ben ik nu eenmaal.
Terwijl het vaak ooit een slimme overlevingsreactie was van een kind dat probeerde verbonden en veilig te blijven in een omgeving waarin gevoel teveel kostte. Ergens blijft er vaak iets in jou verlangen naar wat er toen gemist werd, dat jouw gevoel er gewoon mocht zijn, zonder straf, zonder schaamte, en zonder verlies van verbinding.
Oude pijn leeft vaak door in relaties
Vaak neem je die oude patronen onbewust mee al je relaties in.
In liefdesrelaties, vriendschappen, op je werk en zelfs in het contact met je eigen kinderen. Want jouw systeem reageert daar nog steeds vanuit wat het ooit geleerd heeft over veiligheid, afwijzing en verbinding.
Misschien cijfer jij jezelf snel weg om de ander tevreden te houden. Misschien trek je je terug zodra iets emotioneel dichtbij komt. Of je voelt spanning wanneer iemand boos, afstandelijk of teleurgesteld is, omdat jouw systeem dat vroeger koppelde aan gevaar. Daardoor reageren veel mensen in relaties niet alleen op wat er nú gebeurt, maar ook op wat hun lichaam ooit heeft opgeslagen. En precies daarom vertellen relaties vaak zoveel over oude pijn, bescherming en de manieren waarop jij hebt leren overleven.
Gedrag is zelden toevallig
Misschien is gedrag daarom veel minder willekeurig dan we denken. Achter gedrag schuilt vaak een verhaal dat ooit noodzakelijk was om jezelf veilig te houden. Want gedrag ontstaat zelden zomaar. Het groeit ergens tussen pijn, aanpassing, verlangen en overleven.
En soms vertelt iemands gedrag niet wie iemand werkelijk is, maar vooral wat iemand ooit nodig had om staande te blijven.
Podcast Praktijkpraat
Ben je benieuwd wat gedrag eigenlijk probeert te vertellen?
In mijn podcast Praktijkpraat staat een aflevering online over de spiegel van gedrag. Een verhaal over wat gedrag probeert te vertellen, beschermen en zichtbaar te maken onder de oppervlakte.